ATEX, İŞ GÜVENLİĞİ, UYGUNLUK DEĞERLENDİRME

ATEX Belgesi Nasıl Alınır? Belgelendirme Süreci

ATEX belgesi nasıl alınır? Ürün kategorisini belirlemekten doğru modülü seçmeye, teknik dosyadan onaylanmış kuruluş denetimine kadar ATEX belgelendirme sürecini adım adım anlattık.

Deniz Bellek

14 Eylül 2026

Patlayıcı ortamlarda kullanılacak bir ekipmanı Türkiye ve AB pazarına sunmak için ATEX belgesi almak yasal bir zorunluluktur. Peki ATEX belgesi nasıl alınır? Bu rehberde; ürünün grup ve kategorisini belirlemekten doğru uygunluk değerlendirme modülünü seçmeye, teknik dosyayı hazırlamaktan onaylanmış kuruluş denetimine kadar tüm ATEX belgelendirme sürecini adım adım anlatıyoruz.

Özetle4 maddede

ATEX belgesi, 2014/34/AB kapsamındaki ekipman ve koruyucu sistemler için zorunludur; ürünün kategorisi ve tipi izlenecek belgelendirme yolunu belirler.

Süreç genel olarak şöyledir: ürün sınıflandırması → doğru modül seçimi (B, D, E, G) → teknik dosya → onaylanmış kuruluş değerlendirmesi → AB Uygunluk Beyanı ve CE + Ex işareti.

Kategori 1 ve 2 ekipmanlarında onaylanmış kuruluş devreye girer; Kategori 3 gaz ekipmanlarında üretici öz beyanı yeterli olabilir.

Belge alındıktan sonra üretim veya ürün kalite güvence denetimleriyle sürekli uygunluk korunur.

01ATEX Belgesi Nedir, Kimler Almalı?

ATEX belgesi, patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanan ekipman ve koruyucu sistemlerin 2014/34/AB yönetmeliğinin temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine uygun olduğunu gösteren belgedir. Yanıcı gaz, buhar, sis veya toz bulunabilen kimya, boya, tekstil, un ve tahıl, ilaç, petrokimya ve enerji gibi sektörlerde kullanılan cihazlar bu kapsama girer.

ATEX belgesini, bu tür ürünleri üreten veya piyasaya arz eden firmalar almak zorundadır. Ürünün kapsamda olup olmadığını ve hangi kategoriye girdiğini doğru belirlemek, tüm sürecin ilk ve en kritik adımıdır.

ATEX’in temel kavramları (grup, kategori, zone, Ex işareti, koruma türleri) ATEX Nedir? Patlayıcı Ortamlar ve Ex Ekipman Seçimi Rehberi yazısında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

02Belgelendirme Öncesi Hazırlık: Grup, Kategori, Zone

Belgelendirme yoluna girmeden önce ürünün hangi ortam için tasarlandığının netleştirilmesi gerekir. Bu üç bilgi, izlenecek modülü ve gereken koruma seviyesini doğrudan belirler.

01Grup

Ekipman grubuGrup I yeraltı madenleri için; Grup II diğer tüm yüzey endüstrileri içindir.

02Kategori

Ekipman kategorisiKategori 1, 2 veya 3; yanında G (gaz) veya D (toz) ortamı gösterilir.

03Zone

Kullanılacak zoneGaz için Zone 0/1/2, toz için Zone 20/21/22; kategori zone ile eşleşmelidir.

Kategori ile zone arasındaki eşleşme, belgelendirmede doğru hedefi belirlemenizi sağlar. Özet eşleşme aşağıdaki gibidir:

Zone	Gereken Kategori	Ortam
Zone 0 / 20	`Kat. 1`	Sürekli / uzun süreli patlayıcı ortam
Zone 1 / 21	`Kat. 2`	Normal çalışmada ara sıra oluşan ortam
Zone 2 / 22	`Kat. 3`	Nadir ve kısa süreli ortam

Yüksek kategorili ekipman daha az tehlikeli bölgede kullanılabilir; tersi geçerli değildir.

03Doğru Uygunluk Değerlendirme Modülünü Seçmek

ATEX belgelendirmede izlenecek yol, ürünün kategorisine ve tipine göre değişir. Risk arttıkça onaylanmış kuruluşun sürece dahli de artar. EST olarak 2014/34/AB kapsamında sunduğumuz modüller ve tipik kullanım yolları şunlardır:

Kategori 1 & 2 · Elektrikli ekipmanModül BModül DOnaylanmış kuruluş

Kategori 1 & 2 · AlternatifModül BModül EOnaylanmış kuruluş

Tekil ürün / küçük seriModül GOnaylanmış kuruluş

BAB Tip İncelemesi (Ek III): Ürün tasarımının yönetmeliğin temel gerekliliklerine uygunluğu incelenir.

DÜretim Kalite Güvencesi: Üretim aşamasındaki kalite sistemi denetlenir ve gözetlenir.

EÜrün Kalite Güvencesi: Nihai ürün muayenesine yönelik kalite sistemi denetlenir.

GBirim Doğrulaması (Ek IX): Tekil ürünler veya küçük seriler için birebir uygunluk doğrulaması yapılır.

Modül seçimi neden belirleyicidir?

Yanlış modül seçimi süreci uzatabilir ve maliyeti artırabilir. Uygulanacak modül, ürünün kategorisine ve üretim biçimine (seri üretim veya tekil imalat) göre belirlenir; bu, belgelendirme sürecinin en belirleyici adımlarından biridir.

04ATEX Belgelendirme Süreci Adım Adım

ATEX belgesi almak, başvurudan belgeye uzanan planlı bir süreçtir. Tipik akış aşağıdaki gibidir:

ABaşvuru ve planlama

1Ürün sınıflandırmasıGrup, kategori ve ortam (G/D) belirlenir; uygulanacak modül netleştirilir.

2Başvuru ve sözleşmeOnaylanmış kuruluşa başvuru yapılır, kapsam ve modül üzerinde anlaşılır.

BTeknik değerlendirme

3Teknik dosya incelemesiTasarım, hesaplamalar ve test raporları temel gerekliliklere göre değerlendirilir.

4Testler ve tip incelemesi (Modül B)Gerekli testler yapılır/gözden geçirilir; uygunsa AB Tip İnceleme Belgesi düzenlenir.

CÜretim ve belgelendirme

5Üretim aşaması modülüModül D/E kapsamında kalite sistemi denetlenir (veya Modül G’de birim doğrulaması yapılır).

6AB Uygunluk Beyanı ve işaretlemeÜretici AB Uygunluk Beyanı’nı düzenler; ürüne CE + Ex işareti ve gerektiğinde onaylanmış kuruluş numarası eklenir.

05Teknik Dosyada Bulunması Gerekenler

Teknik dosya, ürünün uygunluğunu kanıtlayan en önemli belgedir. Eksik bir dosya süreci en çok geciktiren nedenlerin başında gelir. Dosyada genel olarak şunlar bulunur:

01Tasarım

Genel tanım ve çizimlerÜrünün tanımı, tasarım ve imalat resimleri, bileşen listeleri.

02Risk

Tutuşma riski analiziOlası tutuşma kaynakları ve alınan koruma önlemlerinin değerlendirmesi.

03Standart

Uygulanan standartlarEN 60079 serisi vb. uyumlaştırılmış standartların listesi ve uygulaması.

04Test

Test ve hesap raporlarıTip testleri, sıcaklık ve koruma türüne ilişkin deney sonuçları.

05Kullanım

Kullanım kılavuzuMontaj, kullanım ve bakım talimatları ile işaretleme bilgileri.

06Bileşen

Bileşen sertifikalarıKablo rakoru, tıkaç ve Ex bileşenlerin sertifikaları ve uygunlukları.

06Belge Sonrası: Gözetim ve Sürekli Uygunluk

ATEX belgesi almak sürecin sonu değildir. Modül D ve E gibi üretim aşaması modüllerinde, kalite sisteminizin uygunluğunu sürdürdüğünüzü göstermek için periyodik gözetim denetimleri yapılır. Üretim koşullarında veya tasarımda önemli bir değişiklik olduğunda bunun belgelendirme kuruluşuna bildirilmesi ve gerekiyorsa yeniden değerlendirme yapılması gerekir. Böylece ürün piyasada kaldığı sürece uygunluğunu korur.

07Sık Yapılan Hatalar

Yanlış kategori/modül belirlemekÜrünün kategorisini hatalı belirlemek, yanlış modülle ilerlemeye ve sürecin baştan tekrarına yol açar.

Eksik teknik dosyaRisk analizi veya test raporu eksik dosyalar, değerlendirmede en sık gecikme nedenidir.

CE’yi yeterli sanmakCE tek başına yetmez; uygun Ex işareti ve gerektiğinde onaylanmış kuruluş numarası da bulunmalıdır.

Sertifikasız bileşen kullanmakUygun olmayan kablo rakoru veya tıkaç, tüm mahfazanın korumasını geçersiz kılar.

08Sıkça Sorulan Sorular

ATEX belgesi nasıl alınır?

Önce ürünün grubu, kategorisi ve ortamı (gaz/toz) belirlenir. Ardından kategoriye uygun modül seçilir (ör. Kategori 1-2 elektrikli ekipmanda Modül B + D/E, tekil üründe Modül G), teknik dosya hazırlanır ve onaylanmış kuruluşa başvurulur. Değerlendirme olumluysa AB Uygunluk Beyanı düzenlenir ve ürüne CE + Ex işareti eklenir.

ATEX belgesi almak zorunlu mu?

Patlayıcı ortamlar için piyasaya arz edilen ve 2014/34/AB kapsamına giren ekipman, koruyucu sistem ve bileşenlerin uygunluk değerlendirmesinden geçmesi ve CE ile birlikte Ex işareti taşıması yasal bir zorunluluktur.

Hangi ürünler ATEX kapsamındadır?

Patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanan elektrikli ve elektriksiz ekipmanlar, koruyucu sistemler, güvenlik/kontrol cihazları ve bunların bileşenleri kapsamdadır.

ATEX belgesi için onaylanmış kuruluş şart mı?

Kategori 1 ve 2 ekipmanlarında onaylanmış kuruluş sürece dahil olur. Kategori 3 gaz ekipmanlarında üretici öz beyanı (Modül A) mümkün olabilir; ancak elektriksiz Kategori 2 ekipmanda teknik dosyanın onaylanmış kuruluşa tevdi edilmesi gibi tipe özel kurallar vardır.

ATEX belgesi ne kadar sürede alınır?

Süre; ürünün karmaşıklığına, seçilen modüle, teknik dosyanın eksiksizliğine ve gereken testlere göre değişir. Eksiksiz bir teknik dosya süreci belirgin şekilde kısaltır.

CE belgesi ATEX’in yerine geçer mi?

Hayır. Patlayıcı ortam ürünlerinde CE işaretinin yanında uygun Ex işareti ve gerektiğinde onaylanmış kuruluş numarası da bulunmalıdır; ATEX yükümlülükleri yerine getirilmeden CE işareti kullanılamaz.

EST Teknik Belgelendirme Hizmetleri A.Ş.

TÜRKAK akrediteli (TS EN ISO/IEC 17065) kuruluş olarak patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipman ve koruyucu sistemler için ATEX (2014/34/AB) uygunluk değerlendirme ve belgelendirme hizmetleri sunuyoruz.

Teklif Al

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; yasal, teknik danışmanlık veya eğitim hizmeti yerine geçmez.